Max van den Berg: actievoerder en bruggenbouwer

Groningen

Max van den Berg (70) beleeft vandaag zijn laatste werkdag als commissaris van de Koning. “Of ik nog meer lawaai had moeten maken? Dan waren we dwars door de trom heengegaan.”

Door Arjen J. Zijlstra

“In mijn tijd bij Novib heb ik vaak meegemaakt dat ontwikkelingswerkers die bijvoorbeeld in Nicaragua hadden gewerkt tegen mij zeiden: we stemmen niet meer, want de problemen in Nederland stellen niks voor. Ik zei dan altijd: wie de problemen in zijn eigen land niet serieus neemt, die moet anderen niet lastig vallen in de rest van de wereld.” “Mensen in andere landen hebben alleen maar respect voor jou als ze geloven dat je iemand bent die zich ook in eigen huis inspant. Anders is het een soort wereldtoerisme. Dat zal wel met de beste bedoelingen zijn, maar ik vind het niet oké. Wie in eigen land niet eerlijk deelt, die moet zijn mond houden over eerlijk delen in de rest van de wereld.”

Misverstand

“Toen ik vanuit Oldenzaal hier sociologie kwam studeren, ben ik inderdaad een tijdje lid geweest van Vindicat. Maar dat bleek na een paar maanden een misverstand. Ik verloochende mijn sociaaldemocratische achtergrond niet en anderen die daar al wat langer zaten, zagen dat helemaal niet zitten. Het klikte gewoon niet. Later als wethouder ontdekte ik trouwens dat er ook veel mensen in het corps zaten die wel progressief waren en mij zelfs steunden.” “Als student heb ik mijn houvast toen vooral gevonden via de jongerenorganisatie van de PvdA. Overdag studeerde ik keihard, want vanuit mijn milieu was het een voorrecht dat je aan de universiteit mocht studeren. Dus er zat veel druk op, je mocht niet mislukken. Maar 's avonds zat ik dan in de bus naar bijvoorbeeld Kantens en hadden we een afdelingsvergadering of bijeenkomst.” “Nee, ze zagen me daar in de provincie niet als een student die hen wel wat zou komen vertellen. Ik was één van hen. Ze vonden het geweldig dat een jong iemand zich inspande. En ze voelden dat ik heel erg de idealen deelde. Het was niet anders dan vandaag de dag vrij helder volk: als iets ze niet bevalt, zeggen ze het. Ik kwam uit een Twentse cultuur waarbij dat anders was. Maar ik ben dat bijzonder gaan waarderen.”

Muren

“Op mijn 24ste werd ik de jongste wethouder van Nederland. We wilden de oude stad behouden en renoveren. Dus niet de Oosterpoort afbreken, maar de Oosterpoort als cultureel monument behouden. En wij wilden een andere manier van besturen. De bewoners er veel directer bij betrekken, minder technocratisch.” “Ik durfde toen meer dan nu. En het waren andere tijden. Ik ging soms door muren heen, omdat ik niet zag dat er muren waren. Maar als ik echt op een verkeerde manier een dwingeland zou zijn,dan had ik uiteindelijk nooit de steun kunnen behouden om me heen. Ook later niet in de herverkiezing tot commissaris van de Koning in 2014.” “Maar het was wel degelijk een tijd van enorm tegen elkaar botsende golfbewegingen en polarisatie. Een deel van de raad wilde dit niet meer, wat in 1972 leidde tot een motie om mij weg te krijgen. Die haalde geen meerderheid, waarna een aantal opstapte. Uit die omstandigheden, moest er een ander college gevormd worden. Het klopt dat dit het eerste linkse college van Nederland was, maar het was meer een crisiscomité.”

Proeftuin

“Bij de herverkiezingen 1974 daarentegen hadden we bewust als inzet bij de verkiezingen: u hebt nu wat van ons gezien, steun ons. We gaan deze stad revitaliseren en behouden. Toen gingen we van elf naar achttien zetels.” “Groningen liep absoluut voorop. Wij waren een paar jaar voor de troepen uit. Ook met stadvernieuwing, dat begrip bestond nog niet eens. We renoveerden per jaar 1500 woningen en bouwden er 2000.” “Ik zei destijds tegen staatsecretaris Jan Schaefer: ik wil iets, maar ik heb geen wet en geen financiering. Kun jij daarvoor zorgen? Hij zei: proeftuin. We maken er een proeftuin van. Dan komen daar vanzelf de lessen uit en dan maken we later wel de wet. Heel Groningen was één goot experiment.”

Miljard

“In 2007 maakte de benoeming tot Commissaris van de Koningin de cirkel rond. Na het partijvoorzitterschap, mijn werk als directeur bij Novib en mijn tijd in het Europarlement, kwam ik terug waar mijn politieke ontwikkeling was gestart.” “In het aardbevingsdebat ben ik eerst een jaar lang verguisd omdat ik dat miljard eiste. Ja, ook door mensen van mijn eigen partij. Ik zei: als er twee panden in de Vijzelstraat in de problemen zitten bij de metroaanleg, dan leggen we de aanleg stil en hier denken we dat we gewoon door kunnen gaan. Wat is er eigenlijk mis met dit land? Groningers wordt onrecht aangedaan.” “Of ik nog meer lawaai had moeten maken? Dan waren we dwars door de trom heengegaan. En je moet naast actievoerder ook bruggenbouwer zijn om uiteindelijk resultaten te halen. Uiteindelijk hebben we in die drie jaar de hele Tweede Kamer achter ons gekregen. Dat komt zelden voor.”

Werk aan de winkel

“Maar het is inderdaad nog op papier. Er zijn her en der wel dingen gebeurd, dat moet je ook niet ontkennen. Maar het is bij elkaar absoluut alleen maar het begin. Er zal zeker nog vijf tot tien jaar werk aan de winkel blijven.” “En dan zitten we ook nog eens met een hoop gebieden waarvan iedereen beweert: komt het wel door aardbevingen? Wat ik onzin vind want al die geologische bewegingen zijn één geheel. Ook die bewoners moeten van perspectief worden voorzien.Maar goed, dat wordt nog een hele strijd. We hebben tot nog toe niks zomaar gekregen.” “Ik hoop dat mijn opvolger de kar doortrekt. Ik wens hem het allerbeste.”

Auteur

Marc Jansen