Renze Dijkema: Focus op noeste vergezichten

Groningen

Fotograaf Renze Dijkema maakt panorama’s van verlaten landschappen. In de natuur, de stad én in zijn studio. “Sommigen vinden ze prachtig, terwijl anderen zeggen: ik krijg er buikpijn van.”

Door Arjen J. Zijlstra

“Zo nu en dan ontkom je natuurlijk niet aan wat levendigheid en dan staan er ook enkele mensen op. Maar deze foto van het Groninger Museum, met die bomen ervoor waardoor het lijkt op een overwoekerd en verlaten tempelcomplex, daarop zie je eigenlijk mijn ideale wereld. En dan ook nog in zwart-wit, wie gaat dat gebouw nou in zwart-wit fotograferen?” Het is niet dat de sociale en vlot pratende Dijkema (50) niet van mensen houdt, integendeel. Maar wandelt hij in de stad of de natuur, dan kijkt hij met de blik van een Lone Ranger op de prairie. “Natuurlijk zie ik ook wel allerlei mensen op de fiets die van alles doen. Alleen het is gewoon zo dat als ik ergens loop, die ‘uitgestorvenheid’ mij meer opvalt. Ik vind dat prachtig.” Die niet exact te omschrijven sfeer, die je doorgaans alleen aantreft in ruïnes of 19de-eeuwse vergezichten, is volgens Dijkema overal te vinden. Als je maar goed kijkt. Dus als in een van zijn foto’s een treinspoor loopt, dan vermoed je ook een locomotief in de verte. En toont hij het van Starkenborghkanaal, dan is de trekschuit waarschijnlijk net gepasseerd.

Zo donker

Vorig jaar september begon Dijkema het Pieterpad te wandelen, en bij elke etappe maakte hij honderden foto’s. Hieruit ontstonden langgerekte zwart-wit-panorama’s, die elk uit meerdere nauwkeurig aaneengehechte foto’s zijn opgebouwd. Door het diepe zwart zien ze er bijna uit als etsen. “Sommigen vinden het prachtig, terwijl anderen zeggen: ik krijg er gewoon buikpijn van, want het is zo donker.” “Als je die foto’s ziet, denk je inderdaad niet: o wat leuk, Pieterburen! Het nodigt niet uit voor de meeste mensen om het Pieterpad te lopen. Terwijl ze voor mij een beetje zijn als Schubert’s Winterreise: als een eenzame romantische ziel dool je door een leeg landschap op zoek naar jezelf.” Voor liefhebbers van deze geheel eigen vorm van landschapsfotografie wil hij over enige tijd een selectie van zijn Pieterpad-foto’s samenbrengen in een boek. Hij is nu bezig hiervoor een uitgeverij te vinden. En anders hoopt hij door middel van crowdfunding deze Hollandse wildwest-landschappen te kunnen bundelen in een mooie uitgave.

Mannending

Dijkema zegt geen boodschap te hebben met zijn kunst. “Het is geen kreet om aandacht voor iets.” Maar met name door de ‘landschappen’ die hij maakt in zijn studio, zouden mensen wel aangespoord kunnen worden om toch op zijn minst te filosoferen over de betrekkelijkheid van de mens. In zijn studio maakt hij stillevens van alledaagse voorwerpen – van tandpastadopje tot vaatwasrek – die door de manier van fotograferen lijken op nooit exact te duiden objecten in weidse landschappen. Soms oogt het aards, soms buitenaards, het is aan de kijker wat hij ziet. Maar een constante in veel van deze foto’s is dat het een wereld toont die uitgestorven is. Als er al ooit wezens hebben geleefd, dan is die samenleving weggevaagd. “Mijn vriendin wordt helemaal naar van deze stilleven-foto’s. Maar hoe een omgeving eruitziet na een ramp, dat fascineert mij nou eenmaal. Je moet eens zien hoe snel de natuur het weer overneemt. Hoe erg ik zo’n ramp natuurlijk ook vind, want het is afgrijselijk.” “Ik kijk ook graag van die sciencefictionfilms die gaan over een post-apocalyptische tijd. Tja, misschien is dat ook wel typisch een mannending. Dat verlangen om als een cowboy op een paard uit te kijken over een verlaten vlakte…”

Poppetjes

“Een vriend zei laatst: Als je wilt verkopen, dan moet je poppetjes in die stillevens zetten.” Lachend: “Maar ik wil nou juist géén mensen erin hebben! Ook jaren geleden, toen ik nog veel schilderde, maakte ik op fietsvakanties naar Frankrijk, Spanje of Italië ook al lege landschappen.” Dijkema heeft verschillende opleidingen afgerond aan Academie Minerva in de richting van schilderkunst, maar maakte dus later de overstap naar fotografie. “Ik zat in het begin heel erg in de hoek van de Noordelijke Realisten en ik kon daarna meteen gaan exposeren met Matthijs Röling en Wout Muller, ik zat helemaal in dat groepje ingebed. Tot ik me er op een gegeven moment niet meer zo prettig in voelde.” “De opvatting van de Noordelijke Realisten is een heel 19de-eeuwse. Ook de onderwerpen die zij schilderen komen heel erg uit die tijd.” Terwijl bij Dijkema steeds meer de opvatting groeide, dat als je bijvoorbeeld iets minder herkenbaars toont dit in veel gevallen juist realistischer kan zijn. Want het gevoel of idee dat vage of abstracte objecten weergeven, is niet zelden waarachtiger dan het geval is bij de geijkte bloemen, appels en vrouwenmodellen… “Ik vind het prachtig dat die stroming er is hoor, maar voor mij werkt het niet”, zegt Dijkema terwijl hij zijn meest recente stilleven-landschap toont. “Wat zie jij hier nou in?” “Niet echt een landschap, meer een vliegtuighangar waar een ongeluk is gebeurd.” “Oké, geen landschap. Maar er is dus wel iets enorm misgegaan. Dan vind ik hem helemaal geslaagd.” Website: www.renzedijkema.nl.

Auteur

Marc Jansen