Ine Paulien Weijer: theater(maakster) van de geest

GRONINGEN

Hoe psychische problemen hun stempel kunnen drukken op een mens en zijn omgeving. Daarover gaan de theaterstukken die Ine Paulien Weijer schrijft en regisseert. “Ik wil dat het voor iedereen in de zaal herkenbaar is.”

Door Arjen J. Zijlstra

Ine Paulien Weijer omschrijft zichzelf niet als theaterdier en het kwam dan ook onverwachts toen ze tien jaar geleden werd getroffen door het theatervirus. Ze werkte als begeleider bij een dagbestedingsproject van GGZ-instelling Lentis. En maakte daar met cliënten een tijdschrift en voorlichtingsfilms over psychiatrische thema’s. Die werden bijvoorbeeld op opleidingen en congressen vertoond. “Het was dagbesteding op hoog niveau. Een nieuw stagiaire daar stelde voor een theatergroep te beginnen. Maar dat zag ik niet meteen zitten.” Alleen de nieuweling was zo gedreven in haar voornemen, dat Weijer toch het groene licht durfde te geven. En zo werd de theatergroep, die nu bekend staat onder de naam Foolcolor, geboren. Naarmate het stageproject vorderde, werd Weijer zowaar zelf ook enthousiast en vond ze het erg leuk om mee te denken. De optredens, in verschillende GGZ-instellingen, werden bijzonder positief ontvangen door de cliënten aldaar en hun naasten. “Toen de stagiaire vertrok heb ik het van haar overgenomen, want ik vond het zo ongelooflijk mooi. Dat de mensen op het podium staan met licht en geluid dat goed verzorgd is, en een publiek dat speciaal voor hen komt. Na afloop krijgen ze applaus en denken ze: ik kan echt wel wat, ik word gewaardeerd. Dat is een kick. Ook voor mij.”

Herkenning

Inmiddels heeft Weijer meer dan tien stukken geschreven en geregisseerd, waarbij telkens een vraagstuk rondom psychische problematiek centraal staat. Bijvoorbeeld, het dilemma voor een werkgever om iemand met een psychoseverleden wel of niet aan te nemen. “Maar ik wil niet zoiets overbrengen als: kijk wat slecht dat die werkgever haar niet aanneemt! Het moet genuanceerd zijn. Ik hoop dat door meerdere kanten te belichten er makkelijker gesproken kan worden over deze onderwerpen.” Want erover praten is volgens Weijer de eerste stap naar minder stigmatisering van mensen met een achtergrond in de psychiatrie. “En daarom vind ik het ook belangrijk dat het voor iedereen in de zaal herkenbaar is. Dat iemand denkt: goh, dat heb ik ook weleens. Alleen ik heb er iets meer controle over, waardoor ik mezelf niet verlies zoals dit karakter op het toneel. Door die herkenning wordt de afstand tot mensen met psychische problemen minder groot.”

Zuiver

Haar werkwijze vat Weijer bescheiden samen als: “Ik doe maar wat.” Ze heeft zich dan ook niet enorm verdiept in theatertheorie en dergelijke. “Wel zie ik tijdens het schijven heel helder voor me hoe ik het wil hebben en door nauw samen te werken met de acteurs zetten we steeds weer iets sterks neer.” Inspiratie haalt ze zowel uit kunst - van film tot ballet – als uit haar dagelijkse leven. Zo gebeurde het bijvoorbeeld dat toen ze bij iemand een spaarvarken zag staan, ze enige tijd later een personage zo’n spaarpot liet stukslaan. En een karakter met Alzheimer liet ze zinnen uitspreken die Weijer optekende uit de mond van haar dementerende moeder. “Maar het moet niet sentimenteel worden, daar hou ik helemaal niet van. Het moet zuiver zijn.”

Scherp

Vroeger speelde Foolcolor voorstellingen van wel een uur, vooral voor cliënten uit de GGZ en hun familie. Tegenwoordig duren de stukken niet langer dan tien minuten. En spelen ze meer op congressen, symposia en scholen. “Eigenlijk vind ik die korte stukken nog beter, want dan word je gedwongen om meteen tot de kern te komen.” Een onderwerp dat ze binnenkort op een congres van Lentis belichten, is hoe het is om een ouder te hebben die psychisch ziek is. Maar ze treden ook op buiten Lentis, bijvoorbeeld bij zorgverzekeraar Menzis. “Bij congressen en symposia sluit ons stuk altijd aan bij het thema van die dag. Dus daar schrijf ik speciaal voor. Wij zetten aan het begin van zo’n dag een bepaald onderwerp even heel scherp neer, waardoor er later heel makkelijk over gesproken kan worden.”

Volgende stap

Weijer vertelt dat theatergroep Foolcolor twee doelen heeft. De eerste is op het toneel bepaalde problematiek aan te stippen om het op die manier bespreekbaar te maken. “Dat kan om psychiatrische problematiek gaan, maar ook om zoiets als pesten op school.” Het tweede doel is de acteurs een vorm van structuur bieden in hun leven. Er moet flink gerepeteerd worden en elke acteur heeft een zogeheten activiteitenplan waarin staat wat hij of zij graag wil leren. Ook is het acteren een manier om andere mensen te ontmoeten en het zelfvertrouwen te vergroten. Twee acteurs zijn zelfs klaar voor een volgende stap. “Een man die lang bij ons speelde, heeft laatst een prachtige rol gespeeld in een eindexamenproject van de filmacademie. Over een paar weken wordt dat uitgezonden bij de publieke omroep. En een actrice zit nu in het laatste jaar van een regieopleiding en gaat daarin verder.” Nieuwe acteurs zijn dus welkom. Of overweegt ze zelf ook op de planken te staan? “O nee. Ik kan heel goed zien wat mooi is en tips geven over hoe het mogelijk beter kan. Maar als ik het licht en geluid regel voel ik al plankenkoorts genoeg.” Wil je meedoen in deze theatergroep en ontvang je zorg bij Lentis? Mail dan naar: ip.weijer@lentis.nl

Auteur

Marc Jansen