Betty Post over de magie van de stem

GRONINGEN

Een leraar waar iedereen doorheen praat, iemand die door stress amper nog zijn stem kan gebruiken of een zanger die zijn publiek echt wil raken. Stemtherapeut en stemtrainer Betty Post helpt ze hun ware stem vinden.

Door Arjen J. Zijlstra

“Als iemand zijn stem terughoort komt het bijna nooit voor dat diegene zegt: ‘goh wat heb ik toch een mooie stem.’ Maar ik vind dat als er een rafeltje aan je stem zit, of als je een beetje kan horen dat je uit het Noorden komt, dat je dan leven hoort. Dat het juist authentiek klinkt. Het hoeft niet perfect te zijn.” Achteraf bekeken had Betty Post (49) als kind ook al deze visie op klank. “Ik speel fluit en heb als kind veel in orkesten en ensembles gespeeld. Waar ik toen heel erg naar zocht, was het maken van een mooie klank. Dus niet zozeer een stuk technisch heel goed spelen, maar het maken van een klank waar je een goed gevoel bij krijgt.” Later op het conservatorium lag de nadruk meer op het leren spelen van hoe de componist het bedoeld had. “Het was een heel goede ervaring. Maar na een paar jaar ben ik afgehaakt omdat ik het toch niet interessant vond.” Hierna volgde een tijd waarin ze zich meer verdiepte in theaterwerk en kleinkunst. De mogelijkheden van de stem, uiteraard een belangrijk aspect in de theaterkunst, begonnen haar steeds meer te fascineren. Wat er uiteindelijk toe leidde dat ze Logopedie ging studeren. Deze studie is volgens haar onmisbaar voor het werk dat ze nu doet. “Als er op het emotionele vlak iets gebeurt, dan hebben mensen een therapeut tegenover zich die het kan opvangen. En ik heb de kennis over wat wel en niet kan met een stem, zodat er geen schade wordt aangericht.”

Pure stem

Na haar opleiding Logopedie ging Post vooral werken met beroepssprekers en zangers. “Gaandeweg begon ik steeds meer te ontdekken dat achter stemklachten vaak ook een heel psychologisch verhaal zit. Je keel kan bijvoorbeeld dichtgeknepen worden omdat je je onder druk gezet voelt. Of je stem hapert alleen in bepaalde situaties.” “Dus ik kwam erachter dat er nog veel meer is dan alleen maar het technische verhaal. De menselijke kant hebben we ook nog.” Een hiermee samenhangend vraagstuk dat haar heel erg begon te intrigeren was: wanneer raakt een stem? “Als iemand een lied zingt, dan kun je zeggen: zij zingt het technisch fantastisch goed, wat knap. Maar wanneer krijg je tranen in je ogen?” Het antwoord: als iemand zijn authentieke stem durft te laten horen. Dit ontdekte Post toen ze zich verdiepte in de zogeheten methodiek Stemwerk. “Het pure geluid van binnenuit is het geluid dat raakt. Als jij een lied zingt en je hebt het lef je gevoel los te laten in je geluid, dan gaat het raken.”

Dijk van een stem

Een manier om dit pure geluid te ontdekken, is het doen van stemoefeningen waardoor de stem vrijuit kan klinken. “Stel je voor. Je ligt op je buik op een mat. Ik nodig je uit een toon te laten klinken. En dan oefen ik op bepaalde punten druk uit op je rug. De stem wordt op die manier in beweging gebracht, waardoor er onverwachte klanken vrijkomen. Dan kan blijken dat iemand met een heel zacht, niet-stevig stemgeluid toch een dijk van een stem in zich heeft.” Spelenderwijs kan iemand zich zo bewust worden van de mogelijkheden van zijn stem. “Langzaam probeer je dat dan naar de praktijk te brengen. Dus dat je bijvoorbeeld samen kijkt of er situaties zijn in iemands leven waarin hij of zij wel ruimte durft in te nemen met de stem. Dat bouw je dan voorzichtig uit. De helft van de therapieperiode gaat over hoe je het naar de praktijk vertaalt. Zodat je niet over een jaar terug moet komen.”

Toveren

Afhankelijk van iemands voorkeur en wat nodig is, werkt Post als stemtrainer (waarbij de nadruk ligt op trainen en leren van vaardigheden) of meer als stemtherapeut (waarbij er ook naar diepere oorzaken wordt gekeken). Maar stemtraining en stemtherapie lopen ook vaak in elkaar over. “Ik kan verschillende laatjes opentrekken.” De mensen die Post helpt, zijn zeer uiteenlopend. Wat haar nog erg bijstaat was iemand die voor zijn werk veel moest spreken, maar die op het punt stond zijn baan kwijt te raken omdat het hem niet lukte voldoende stevig en overtuigend over te komen. “Hij bleek gewoon wat praktische handvatten en inzicht nodig te hebben. Na vier maanden was er heel wat verbeterd en kon hij zijn werk behouden. Het horen van zulke veranderingen, vind ik het allermooiste aan dit werk.” Een dag per week geeft ze les aan het Lucia Marthas Institute aan de Hanzehogeschool. Ook helpt ze vaak mensen die elders uitbehandeld zijn en toch nog via een andere manier van werken een opening proberen te vinden. Soms zitten daar mensen bij die door stress bijna niet meer kunnen praten. “Het is dan heel mooi om ook in die gevallen een ingang te vinden om weer geluid te kunnen maken.” Maar wie ze ook behandelt, authenticiteit vindt ze het allerbelangrijkst. “Ik zeg altijd: ‘Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga veranderen. We gaan opzoek naar iets dat jij hebt. Dat gaan we eruit toveren. Want alleen een stem die echt van jezelf is, kan mensen raken.” Website: www.rondomstem.nl. Daar is ook informatie te vinden over een workshop vrije stemexpressie op 30 oktober.

Auteur

Marc Jansen