Kees van der Meiden: ‘Echte kunst is instrumenteel’

GRONINGEN

Kees van der Meiden, interim-directeur van fotogalerie Noorderlicht in Groningen, is er heilig van overtuigd dat kunst onze samenleving vooruithelpt. “We hebben meer nodig dan woorden, cijfers, maatregelen en wetten.”

Door Arjen J. Zijlstra

Kees van der Meiden (59) mag dan een groot liefhebber zijn van fotografie, zelf komt hij niet graag op de foto. Zeker niet als het ook nog eens ongevraagd op internet wordt geplaatst. “Mensen die dat doen bel ik echt op. Dan zeg ik: je haalt het er nu af. Of ik doe je wat. Je kunt niet zomaar beelden van mensen ongevraagd op het wereldwijde web zetten.” “Iedereen is fotograaf tegenwoordig en strooit de meest afschuwelijke beelden rond op internet.” Toch is van der Meiden een optimist die in mogelijkheden denkt: “Misschien kan Noorderlicht wel een fotocursus voor Facebook-fanaten organiseren.” “Ik ben dus niet van het klagen. Wat betreft Noorderlicht is het natuurlijk wel een enorme teleurstelling dat we − als de Tweede Kamer niet besluit om de adviezen van de Raad voor Cultuur recht te zetten − het dit jaar met een stuk minder subsidiegeld moeten doen. Maar het biedt ook kansen om de zaak opnieuw tegen het licht te houden: wat kan wel en wat willen we eigenlijk? En om die energie vervolgens te gebruiken om tegen dit besluit in verweer te komen.” “Het is in ieder geval nodig dat we nog duidelijker de enorme rijkdom van deze stichting naar voren brengen. Want wat wij organiseren en tonen is van internationaal formaat. Daar kan Groningen heel erg trots op zijn.”

Geen concertpianist

Van der Meiden, die enigszins via een omweg in de cultuursector terecht kwam, droomde als 17-jarige nog van een leven als pianist. “Toen ik het hier met mijn lerares over had, zei ze: ‘Jij bent echt heel goed. Maar als het je niet lukt concertpianist te worden − en die kans is erg groot − dan zal je heel ongelukkig worden. Jij bent iemand die met meerdere dingen tegelijk bezig moet zijn’.” Daarom werd het een studie biologie, waarbij hij zich specialiseerde in de educatieve kant. Hierna kwam van der Meiden te werken als Hoofd Educatie en PR bij Kasteel Groeneveld in Baarn. Een cultureel instituut waar tentoonstellingen en publieke activiteiten worden georganiseerd met betrekking tot natuur en milieu. “Wij koppelden toen als een van de eersten in Nederland natuur- en milieueducatie aan kunst. We werden ook belachelijk gemaakt hierom. Want wat heeft kunst nu met natuur te maken? Nou wij wisten wel beter: alles natuurlijk.”

Werkman

“Eén van de eerste initiatieven had te maken met het werk van drukker en kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman. We maakten een programma voor het basisonderwijs. Daarbij lieten we lieten leerlingen met allerlei kijkmiddelen, zoals kadertjes en verrekijkers, het landschap ontdekken. Daarna kregen ze een opdracht om een impressie van het landschap te maken. Met de technieken die Werkman toepaste.” “Bij dat kunstwerk dat ze gemaakt hadden, moesten ze bedenken welke boodschap ze eruit haalden. Dus met betrekking tot natuur en landschap en hoe je met landschap om moet gaan.” Maar ook alleen het kijken naar een kunstwerk kan volgens van der Meiden een positieve invloed hebben. “Ik was laatst in Berlijn enorm onder de indruk van een schilderij van Caspar David Friedrich waarop een monnik op het strand staat afgebeeld. Dan kan het gebeuren dat als je later zelf over het strand loopt je dat herinnert, waardoor je meer waardering krijgt voor de kwaliteit van die omgeving. Daardoor vind je het bijvoorbeeld extra erg dat er bungalows aan de kust worden gebouwd.”

Kijk-les

“We leven in een wereld waarin beeldcultuur een steeds belangrijker onderdeel is van menselijke communicatie. Dus ik vind dat je in het onderwijs naast begrijpend lezen ook begrijpend kijken moet hebben. Om de wereld te begrijpen. Om te kunnen herkennen wat je ziet.” Volgens van der Meiden leent vooral stilstaand beeld zich hier erg goed voor. “Het grote voordeel van stilstaand beeld is dat het jou de regie geeft. Je kunt zelf bepalen hoe lang je naar een beeld kijkt en wanneer je doorgaat naar het volgende. Je hebt de regie over je eigen denken.” “Noorderlicht, dat al sinds jaar en dag met succes onderwijsmateriaal voor scholen ontwikkelt, kan uiteraard een rol vervullen bij deze vorm van onderwijs.”

Gunstig effect

Echte kunst is volgens van der Meiden altijd ‘instrumenteel’. Waarmee hij bedoelt dat het een maatschappelijk doel moet hebben. “Anders is het puur illustratie.” In deze visie kan kunst aanzetten tot kritisch denken over een onderwerp, kennis vergroten, of mensen inspireren zoals met de monnik op het strand. Maar het kan ook een omgeving aangenamer maken. “Als je beeldende kunst inzet in een omgeving zoals een ziekenhuis, dan heeft dat een gunstig effect op de mensen daar. Dat is bewezen. Daarom zou ik ook graag meer samenwerken met instellingen zoals het Martini Ziekenhuis en het UMCG. Maar ook het gemeentehuis.” “Ik ben ervan overtuigd dat kunst wezenlijk is voor het beter maken van de samenleving. We hebben meer nodig dan woorden, cijfers, maatregelen en wetten. Als je verbeelding geen belangrijke rol laat spelen, dan mis je de boot.”

Auteur

Marc Jansen