Filosofisch consulent Anneline Mook: ‘Wat is werkelijk belangrijk?’

GRONINGEN

Loop je ergens tegenaan in je hoofd dan kun je terecht bij de psycholoog, máár ook bij de filosoof. Filosofisch consulent Anneline Mook is gespecialiseerd in deze tak van praktische filosofie.

Door Arjen J. Zijlstra

“Ja, ik was wel zo’n kind dat gefascineerd naar de sterrenhemel kon turen. Vol verwondering ook over de enorme afstanden. Bestaan de sterren die ik denk te zien wel echt?” In zekere zin is 40 jaar later deze zelfde onderzoekende houding de basis van Anneline Mooks werk als filosofisch consulent: “Ik wil graag weten of dat wat in iemand leeft in overeenstemming is met wat wij de werkelijkheid noemen.” Want de oorzaak van een probleem zit volgens Mook vaak in het denken zelf. Ze geeft het voorbeeld van iemand die van mening is dat haar broer vaker contact met haar moet opnemen. Is het werkelijk zo dat hij contact met haar móet opnemen? Vaak blijkt er onder een dergelijke klacht iets anders schuil te gaan. “Bijvoorbeeld dat je erkend wilt worden, maar wat wil ik dan dat erkend wordt in mij? En zo ga je steeds dieper echt naar de fundamenten toe van iemand.”

Uit de waan

“Maar dat zijn geen dingen die ik zozeer zeg, maar waar mensen zelf toe moeten komen. Je haalt eruit wat in iemand zelf zit. Wel gaan mensen in het begin vaak snel terug naar de waan. Mijn taak is dan ook om iemand dit denkproces zo in te laten zien dat ze het zonder mij kunnen. Uiteindelijk kom je dan uit bij wat werkelijk belangrijk is voor een persoon. Dan zie je dat het gepieker wegblijft. Of die broer wel of niet belt, dat is dan helemaal niet meer waar het om gaat.” Het type mensen dat bij Mook op een gesprek komt is behoorlijk uiteenlopend. Haar jongste klant tot nu toe was 16, de oudste 93. “Wel zie ik de laatste tijd steeds meer studenten komen. De prestatiedruk op hen is enorm groot. Ze hebben een leven dat van buitenaf er fantastisch uitziet, maar als ze hier in de stoel zitten blijkt toch wel dat er heel veel pijn inzit.”

Zelfkennis

“Als ze naar een arts gaan, krijgen ze vaak pilletjes voorgeschreven. Ik vind dat echt verdrietig. Een maatschappelijk probleem wordt dan verhuisd naar de persoon. Ik zie dat veel gebeuren en de mensen weten het niet eens van elkaar. Dat is ook zo raar. Gelukkig kan er hier wel over gesproken worden.” “Het verschil met een psycholoog? Hier wordt de oorzaak van een probleem onderzocht en niet de aanleiding. De oorzaak zit in het denken zelf. De meeste klanten zijn eerst al bij een psycholoog geweest. Maar het probleem blijft terugkomen. En hier wordt het er echt uitgetrokken.” Volgens Mook zijn de gesprekken een manier om te ontdekken wie je werkelijk bent. “En als je daar meer zicht op krijgt, is de grootste vraag: wat nu?! Bewandel je met deze zelfkennis je eigen pad of ga je toch weer terug op de grote snelweg die de maatschappij voorschrijft…”

Geluks-industrie

Filosofie kan je dus gelukkiger maken? “Dat kan, maar ik vind het heel belangrijk om duidelijk te maken dat ik absoluut niet in de supermarkt van de geluks-industrie zit. Zo van: geluk is je recht! Dat vind ik echt een gruwel. Ik vind het heel jammer dat filosofie daarvoor soms misbruikt wordt. Het leidt juist af van waar mensen naartoe willen. En dat is naar mijn idee rust.” “Dat als je in het bos loopt, je ook ziet dat het een mooi bos is. Dat de zintuigen volop kunnen genieten. Die ontvankelijkheid is denk ik wel heel erg belangrijk. Maar de geluks-industrie, zoals ik het noem, dat is weer die snelweg waar je op moet lopen. Dan is gelukkig-zijn weer iets dat móet. Dan ben je weer aan het jagen op iets dat je van buitenaf wordt opgelegd.” “Wat is trouwens geluk? Is het een soort vaatje waar je uit mag tappen, iets waar je recht op hebt? Ik heb geen flauw idee. Wat ik wel weet is dat het mensen enorm ongelukkig kan maken om ernaar te streven. Dat zie ik keer op keer in mijn praktijk.”

Denken versus piekeren

De laatste jaren is mindfulness een erg populaire meditatietechniek om de geest te verstillen. Veel beoefenaars zien hierbij niet-denken juist als iets positiefs. “Nou, ik maak een onderscheid tussen piekeren en denken. Denken is van nature juist heel rustig. En zoiets als mindfulness kan nuttig zijn om het piekeren tijdelijk te verminderen. Alleen het onderliggende probleem dat tot piekeren leidt, haal je er niet mee weg.” Is het echter niet zo dat mensen qua inzicht vaak uitkomen waar de filosofisch consulent ze wil hebben? “Dat is nou precies de kunst van dit vak, denk ik, dat je niet je eigen overtuiging in iemand wil proppen. Bepaalde inzichten waar mensen op komen, kunnen dan ook heel anders zijn dan ik heb verondersteld.” Maar Mook blijft altijd vragen stellen. Net als dat meisje onder de sterrenhemel. “Of het nou om de sterren gaat of om bijzondere stenen die ik verzamel: ik wil altijd weten hoe dingen in elkaar steken. Dat is een onderzoeksgerichtheid die in mij zit. En mensen vind ik wat dat betreft het meest boeiend, want die kunnen mij iets vertellen.”

Auteur

Marc Jansen