Rachel van Balen schildert op 58 meter hoogte

GRONINGEN

Van canvas tot parkeergaragewand en van flatportiek tot…. volledige vuurtoren. Kunstenares Rachel van Balen (36) beschildert het. “Ik word er heel blij van.”

Door Arjen J. Zijlstra

“Toen ik klaar was met het beschilderen van de vuurtoren van Ameland, zeiden veel mensen: ‘En nou er wel van genieten hè?’. Maar dat had ik tijdens de klus ook al gedaan. In die hoogwerker, met dat uitzicht, had ik zo vaak al gedacht: wow, dat ik dit mag meemaken.” De vuurtoren van Ameland mocht in oktober beschilderd worden door een kunstenaar. In het kader van de Kunstmaand Ameland die zou volgen. Dit was mogelijk omdat het 58 meter hoge lichtbaken niet lang daarna van nieuwe rood-witte verf zou worden voorzien. Dus was er tijdelijk ruimte voor een artistieke uitspatting. Van Balens ontwerp werd uitgekozen uit vele inzendingen van uiteenlopende kunstenaars. Het grootste wat ze tot dan toe had geschilderd was een droomlandschap op een wand in een parkeergarage. “Dat was al bijzonder, maar dit was helemaal een uitdaging. Ik wist niet of het mij zou lukken.”

Hoogtevrees?

Het plan was een onderzeewereld te toveren op de vuurtoren. Met onder meer silhouetten van duikers, walvissen, bruinvissen en zeehonden. “Ondanks dat ik een paar dagen niet kon werken vanwege problemen met de hoogwerker en slecht weer, lukte het binnen de geplande drie weken. Ik had natuurlijk nog nooit zo’n vorm beschilderd en zeker niet van dit formaat.” “Ik moest er in het begin wel aan wennen dat er, als ik beneden kwam, altijd mensen stonden met steeds dezelfde vragen. Heb je geen hoogtevrees? Hoelang ben je er al mee bezig? Maar al vrij snel begon ik ook te genieten van dat soort gesprekken. Het was heel mooi om mee te maken hoe blij mensen ervan werden. Dat was ook precies de bedoeling.”

Piet Paulusma

Maar er kwamen niet alleen eilanders en toeristen op bezoek, ook talloze media kwamen naar de toren. Van het Jeugdjournaal tot het NTR-programma ‘Landinwaarts’. Zelfs Piet Paulusma kwam langs om er zijn weerbericht te presenteren. Van Balen beaamt lachend dat, toen ze ooit voor de kunstacademie koos, een weerpraatje met Piet niet in de lijn van verwachting lag. “Ik maak dingen waar ik mezelf goed bij voel. In die zin ben ik niet afhankelijk van wat anderen vinden. Maar ik heb als kunstenaar ook wel behoefte aan een bepaalde feedback. Tussen doen wat je zelf wilt en waardering krijgen moet een bepaalde balans zitten. Er is een tijd geweest dat die balans er niet was. Dan denk je: waar doe ik het voor. Dat speelt op dit moment dus helemaal niet, dat is wel heel fijn.”

Geen plakplaatje

“Een paar jaar geleden verkochten schilderijen met koeien erg goed. Dus zeiden verschillende mensen: je moet koeien schilderen. Maar stel nu dat ik daar succes mee zou hebben gehad, zou dat dan goed voelen? Ik weet niet. Ik ben blij dat ik erop heb durven vertrouwen dat als je je eigen ding doet, er dan dingen langskomen die op jou aansluiten.” “Maar als ik werk in opdracht, zoals bij een muurschildering, dan ga ik natuurlijk wel uit van het idee van de opdrachtgever. Ik heb weleens Disney-figuurtjes geschilderd op een kinderkamer. Maar dan doe ik het op zo’n manier dat het geen plakplaatje is. Dat ik het zelf ook mooi vind.”

Papegaai

Een van de meest recente muurschilderingen die van Balen maakte was thuis bij een kattenliefhebster: een afbeelding van een boom met daarin vijf katten. Deze katten zijn behoorlijk gedetailleerd. Maar in veel ander schilderwerk van haar, zijn juist meer sjabloonachtige vormen kenmerkend. In haar kleurrijke schilderijen, van natuur tot architectuur, wordt vaak alleen het hoognodige weergegeven. En in een van de flatportieken die ze voor Nijestee uit de troosteloosheid mocht onttrekken, zien we op een grote muurschildering één gedetailleerde papegaai. Terwijl de andere papegaaien veel schetsmatiger zijn weergegeven.

Vuurtorentjes

Iemand die het niet kan laten te psychologiseren zou het gebruik van deze elementaire beeldtaal kunnen koppelen aan Van Balens jeugd, waarin ze als kind van dove ouders gebarentaal sprak. “Ik vind het een heel mooie taal. Je geeft woorden en zinnen heel uitbeeldend weer. Koffie bijvoorbeeld, beeld je uit met de beweging van koffiemalen. Onbelangrijke woorden die niet iets beeldends zeggen, laat je weg. Je gebruikt geen overbodige beelden.” “Het is moeilijk te zeggen of dat soort verbanden kloppen. En ook in hoeverre ik anders waarneem. Het is wel zo dat je met gebarentaal gespitst moet zijn op het visuele. En ik ben wel iemand die altijd om zich heen kijkt naar dingetjes die ik kan schilderen. Zo ben ik nu bezig met het schilderijen van schroefjes die ik heb verzameld.” “Dat is inderdaad vrij werk, haha.” Wat wel in opdracht is zijn kleine vuurtorentjes die van Balen nog moet afschilderen. Onder andere bedoeld voor enkele kerstpakketten. “Dat is natuurlijk commercie, maar ik hoef ze gelukkig niet te beschilderen met koeien. Ik beschilder ze met wat ik zelf mooi vind. Dus ik word er heel blij van.”

Auteur

Marc Jansen