Stichting Oude Groninger Kerken presenteert stadswandeling 'Kerken in het geheim'

GRONINGEN

Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK) presenteert ruim anderhalf na het verschijnen van haar stadswandeling ‘Geloven in het geheim’een gewijzigde en aangepaste tweede druk: 'Kerken in het geheim'. In de introductie van dit wandelboekwerkje wordt veel aandacht geschonken aan de periode die voorafging aan het ontstaan van deze schuilkerken.

De stadswandeling voert langs zeven locaties in de stad Groningen waar in de zeventiende en achttiende eeuw katholieke schuilkerken gevestigd waren: in achterafsteegjes, verscholen in en achter grote panden, niet zichtbaar en hoorbaar vanaf de openbare weg. De schuilkerken zelf zijn er niet meer maar er valt voor de geïnteresseerde wandelaar nog heel wat te ontdekken en te leren over een redelijk onbekend deel van de geschiedenis van Groningen en haar kerken. De wandeling draagt de titel ‘Kerken in het geheim’ omdat zowel het ter kerke gaan (kerken) als de gebouwen van samenkomst (de kerken) aanvankelijk geheim moesten blijven. Later werden ze tot een publiek geheim.

Reformatie

Tot het begin van de zestiende eeuw domineerde de katholieke kerk het hele godsdienstige leven in Europa. De Duitse monnik Maarten Luther had scherpe kritiek op de rooms-katholieke kerk, veroordeelde radicaal de omvangrijke handel in aflaten en de uitwassen van pauselijke pracht en praal. Luthers optreden, nu vijfhonderd jaar geleden, zorgde voor een totale omwenteling in de kerkelijke wereld: de Reformatie. Dit proces bracht naast vernieuwingen in de kerk ook scherpe tegenstellingen, verkettering en eeuwenlange strijd met zich mee.

Vorst bepaalde de godsdienst

In het midden van de zestiende eeuw waren macht en godsdienst in de Nederlandse gewesten sterk met elkaar verweven: men was trouw aan Filips II en dus katholiek of men stond achter de protestantse Willem van Oranje. De vorst van het land bepaalde in die tijd de godsdienst van het land. Toen prins Maurits en Willem Lodewijk in 1594 de stad Groningen van de Spaanse overheersing bevrijdden, werd Groningen dan ook protestant.

Katholieke kerk verboden

De enig toegestane religie was de ‘gereformeerde religie’, de protestantse godsdienst. De katholieke kerk werd verboden. Alle katholieke gelden en goederen werden verbeurd verklaard en de katholieke kerken, ontdaan van hun altaren, beelden en heiligen, werden direct in gebruik genomen voor de protestantse kerkdiensten. De katholieken mochten hun geloof niet meer openlijk belijden. Zij zochten hun zielenheil in achteraf gelegen schuilkerken die vanaf het midden van de zeventiende eeuw in Groningen ontstonden.

Tekst en vormgeving

De tekst voor de wandeling werd geschreven door Anja Groeneveld-Smit, historicus en vrijwilliger bij de SOGK. Pieter Malfliet van FLAM grafisch ontwerp tekende voor de vormgeving. De wandeling is voor € 2,50 verkrijgbaar Stichting Oude Groninger Kerken.

Auteur

Marc Jansen