Hans van der Plicht benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw

GRONINGEN

Prof. dr. Hans van der Plicht uit Groningen is benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Bijbehorende versierselen werden hem vanmiddag opgespeld door locoburgemeester Joost van Keulen van Groningen. Dit gebeurde na afloop van een internationaal symposium in de Energy Adacemy ter ere van Van der Plichts emeritaat.

Koolstof-14 methode

Hans van der Plicht (Schiedam, 1951), bijzonder hoogleraar Isotopenchronologie aan de RUG, is een internationaal vermaard wetenschapper. Hij houdt zich al decennia bezig met dateringsonderzoek met behulp van de zogenaamde koolstof-14 methode. De ontdekking van de koolstof-14 methode (14C), waarmee de ouderdom van organisch materiaal met een maximale ouderdom van circa 50.000 jaar kan worden vastgesteld, gaf een enorme impuls aan het archeologisch onderzoek. Grote archeologische ontdekkingen werden daardoor de afgelopen decennia niet meer alleen in het veld gedaan maar ook in laboratoria zoals het Centrum voor Isotopen Onderzoek (CIO) van de Rijksuniversiteit Groningen, waar Van der Plicht hoofd was van het 14C Laboratorium. Kernfysicus Van der Plicht raakte bij het archeologisch onderzoek betrokken omdat het voor de archeologie van groot belang was om een dialoog met natuurkundigen te beginnen om de nieuwe ontdekkingen op waarde te kunnen schatten en om gezamenlijk nieuwe toepassingen te verkennen en te ontwikkelen.

Tweevoudig hoogleraarschap

Van der Plicht bouwde een bijzondere wetenschappelijke expertise op op het raakvlak van de natuurwetenschappen en de archeologie. Dit komt tot uitdrukking in zijn benoeming in 2010 tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW);bij de afdeling Letterkunde en dus niet bij de natuurwetenschappen. Bovendien blijkt deze bijzondere expertise uit zijn tweevoudig hoogleraarschap: bijzonder hoogleraar Isotopenchronologie in Groningen en bijzonder hoogleraar Isotopenarcheologie in Leiden.

Goudschatten van de Scythische cultuur

Een van de tot de verbeelding sprekende dateringen uit de carrière van Van der Plicht is dat hij toegang kreeg tot de goudschatten van de Scythische cultuur die bewaard worden in de Hermitage in Sint Petersburg. Met behulp van deze schatten en ook andere opgegraven artefacten werden verscheidene grafheuvels nauwkeurig gedateerd. Daarmee werd nieuw licht geworpen op de verspreiding en afwisseling van deze (verschillende) volkeren over de Euraziatische steppen. Voor veel collega's in onder andere Moskou, St. Petersburg en Ekaterinaburg was Van der Plicht een onmisbare partner die tientallen jaren achtereen betrouwbare dateringen van de uitstervende ijstijdfauna leverde en daarmee het Russische Quartair onderzoek een enorme dienst heeft bewezen.

Suigetsu-meer in Japan

Verder leverde Van der Plicht een heel eigen en revolutionaire bijdrage aan de wetenschap door het onderzoeksproject rond het Suigetsu-meer in Japan. Op de bodem van dit meer zijn de sedimenten zeer goed bewaard gebleven. Daarin vormen de jaar na jaar afgezette laagjes, met de daarin bewaarde overblijfselen van om het meer groeiende planten, een uitgekiend ‘archief’ voor 14C-metingen. Een Japanse postdoc koos Van der Plicht en Groningen uit om hier 14C-metingen aan te gaan doen. Zo ontstond de eerste 14C-datering tot 45.000 jaar terug. Dit onderzoek leidde wereldwijd tot veranderde inzichten.

Klimaatveranderingen

Van der Plicht speelde ook een belangrijke rol bij het toepassen van de 14C-methode voor het vinden van verbanden tussen de activiteit van de zon in het verleden en haar rol bij klimaatveranderingen in het heden. Ander onderzoek waarbij hij betrokken was zijn de datering van een opgraving met overblijfselen van zowel Neanderthaler als moderne mensen, het Kasteel van Amstel in Amsterdam, botten van mammoeten, wolharige neushoorns en sabeltandtijgers uit de opgespoten Tweede Maasvlakte. En dat is nog lang niet alles.

Dode Zeerollen dateren

Recent heeft Van der Plicht zich, samen met hoogleraar-directeur Mladen Popović van het Groningse Qumran-instituut, op ‘bijbelse’ grond begeven. Zij hebben - als enigen in de wereld - toestemming gekregen om snippers van de kostbare Dode Zeerollen te dateren. Hans van der Plicht blijft na zijn pensioen ‘gewoon’ als wetenschapper actief.

Auteur

admin