André Pronk:‘Ik vertel een verhaal met licht’

ZUIDWOLDE

André Pronk werkt onder meer als technisch coördinator bij het Grand Theatre in Stad, maar is in de eerste plaats lichtontwerper – en daarnaast ook beeldregisseur - met decennia ervaring bij uiteenlopende dans- en theatervoorstellingen in binnen- en buitenland.

Door Arjen J. Zijlstra

“Kijk, op deze foto: haar voeten staan preciés op de vloer, zie je? Meestal lopen schaduwen op hun knieën. Hoe je iemands volledige schaduw laat zien tegen een wand, leerde ik van Alain de Cheveigne. Ik beschouw hem als mijn leermeester. Maar het belangrijkste wat ik van hem leerde heeft juist helemaal niks met trucs en regeltjes te maken. Het was zijn vrije manier van werken die mij de ogen opende. Alain was iemand die niet al vooraf alles precies uitdacht, maar tijdens de repetities pas probeerde uit te vinden wat wel of niet werkt. Hij bouwde een lichtbeeld op en dan ging ie gewoon kijken: doen de dansers er wat mee? Zo niet, dan gingen we de volgende dag weer nieuwe dingen bedenken. Bijvoorbeeld een aquarium met visjes erin. Een lamp eronder als een overheadprojector. En dan hopen dat die visjes gingen zwemmen, zodat het water ging kringelen. Niks was te gek. Ik vond het fantastisch hoe hij van niet-weten een kunst maakte.”

Vakmanschap

“Ik werkte voor het eerst met hem toen ik nog maar kort bij het Grand werkte, zo’n 27 jaar geleden. Ik had in de jaren daarvoor al heel veel ervaring opgedaan als lichtontwerper bij amateurtoneelgezelschappen. Dus het vakmanschap had ik wel in de vingers. Maar conceptueel denken, dus dat je meer dan alleen een mooi plaatje maakt, daarin heb ik me pas echt ontwikkeld bij het Grand. Een van de eerste producties waar ik het lichtontwerp deed was de dansvoorstelling ‘Twenty to Eight’ van choreografe Sasha Waltz. Hiermee brak ze ook internationaal door. Ik toerde met haar langs verschillende landen. In de jaren daarna heb ik ook nog op veel verschillende plekken in de wereld gewerkt, van Amerika tot Japan. Niet alleen voor theatervoorstellingen, maar ook voor het belichten van kunstinstallaties en andere dingen.”

Verhaal

“Als lichtontwerper vertel ik altijd een verhaal met het licht. In een voorstelling over vluchtelingenproblematiek waar ik nu mee bezig ben, staat een gouden wand van zes meter hoog en tien meter breed. Zo’n gouden wand belooft gouden bergen. Maar het is in het echt niet een mooi verhaal van gouden bergen. Daarom zoek ik heel hard naar manieren om die gouden wand te verbergen of lelijk te laten worden. Dat ik bijvoorbeeld bij binnenkomst met heel veel lampen op die wand schijn. Dat weerkaatst dan en doet pijn aan de ogen van het publiek. Ze moeten dan echt de handen voor de ogen houden om dat lelijke maar niet te zien. En dat is precies wat we doen als mensen: we willen heel veel dingen niet zien. En aan het eind van de voorstelling wanneer de gouden muur is omgevallen bouw ik dan weer een nieuwe muur. Nu van een lichtgordijn. Zo probeer ik een verhaal te vertellen.”

ZAPP SNACKS

“Vooral in dansvoorstellingen kan ik mijn ei kwijt, omdat je dan meer vrijheid hebt dan bij toneel. Bij toneel ben je dienend aan de tekst. En inderdaad, bij de voorstellingen die ik gemaakt heb als beeldregisseur heb ik natuurlijk nog meer vrijheid omdat je dan zelf ook het verhaal bedenkt en meerdere onderdelen aanstuurt. Samen met Sjoerd Wagenaar heb ik begin jaren negentig als beeldregisseur ZAPP SNACKS bedacht. Dat zijn zo’n twintig voorstellingen geworden van elk maximaal een kwartier. Een opera van 7,5 minuut, honderd headbangers op een podium, theater op een skateramp: de enige rode draad in deze beeldverhalen was dat het iedere keer weer totaal anders was. Het was elke keer een explosie van energie. Het feit dat het hooguit een kwartier duurde en maar één keer uitgevoerd werd, droeg enorm bij aan de hype in Groningen. Het was iets wat je gezien moest hebben. Nog steeds staat het bezoekersrecord bij het Grand Theatre op naam van de ZAPP SNACKS.”

Waterkracht

“De enige ZAPP SNACK die we meerdere keren hebben gedaan, was de dansvoorstelling ‘Waterkracht’, dat was de allerlaatste. Op Oerol in het ruim van een grote coasterboot. Onder de tribune zat een reservoir met 150.000 liter water dat tijdens de voorstelling met grote kracht vrijkwam. De dansers stonden tot aan hun knieën in het water. Die voorstelling was echt het absolute hoogtepunt. Momenteel ben ik niet bezig als regisseur. Ik werk één dag per week als docent bij Minerva bij de opleiding Time Based Design en mijn rol als coördinator bij het Grand Theatre vergt op dit moment ook veel aandacht. Het Grand Theatre is weer productiehuis geworden, met name in het decoratelier zijn we veel aan het produceren. Zo hebben we dit jaar de decors gemaakt voor Opera Theater Amsterdam, Buurman & Buurman, het NNT en Bert Visscher. En ik doe ook uiteraard nog steeds lichtontwerpen. De meest recente opdracht is ‘Bambie is Back’ van theater-mimegroep Bambie, die 23 november in première gaat in Frascati in Amsterdam. Lichtontwerp is nog steeds hetgeen waarvan mijn hartje sneller gaat kloppen.”
Meer verhalen van Arjen J. Zijlstra

Auteur

Marc Jansen