Weven met de stof uit een leven

GRONINGEN

Joanna Janssen gebruikt oude kleding, van bijvoorbeeld een overleden dierbare, om daaruit iets nieuws te weven. Zo kan een stapel oude T-shirts, truien en broeken een nieuw leven krijgen als kleed, begraafwade of woonkussen. “De dood is onlosmakelijk verbonden met het leven.”

Door Arjen J. Zijlstra

Op de atelierdeur van Joanna Janssen (47) hangt een Post it-briefje: ‘Lief, ben even naar de super. Tot zo.’ Maar al snel zie je als lezer dat het gele ‘briefje’ met gekleurde letters geborduurd is. “Je zou je er een verhaal bij kunnen voorstellen van iemand die schreef dat hij even naar de super gaat, maar nooit terugkwam. Dat zijn geliefde daarna in alle venijn dit geborduurd heeft.”

“De kunst die ik maak mag best grappig zijn en het spelen met tijdspanne vind ik vaak leuk. Dat tijdsaspect komt natuurlijk ook terug in het weven met de kleding uit iemands leven. Vroeger heb ik veel kunstobjecten gemaakt waarbij ik haar gebruik. De lengte van je haar is ook een tijdspanne, dat fascineert me op de een of andere manier.”

Kapsalon

Werken met haar komt overigens niet helemaal uit de lucht vallen. Janssen werkte zelfs nog enige tijd als kapster in de kapsalon van haar moeder. “Nadat ik de Mode Academie deed in Amsterdam, en daar ook lang gewoond en gewerkt heb, keerde ik terug naar Groningen. ’s Avonds ging ik naar de kunstacademie en overdag werkte ik als kapster. Het kunstzinnige kon ik in het knippen tot op zekere hoogte ook wel kwijt. Ik zag het als beeldhouwen met haar.”

In Amsterdam was Janssen aangenomen op de Rietveldacademie, maar koos daarna toch voor Academie Minerva. “Ik verlangde naar rust die ik in het drukke Amsterdam niet vond. Omdat mijn moeder in Groningen woonde, ben ik hier gaan wonen. Ik ben een beetje nerveus aangelegd en in Amsterdam werd ik nog nerveuzer. Hier heb ik de rust om mijn gedachten goed te horen en ideeën op te doen.”

Een rode draad die door de jaren in het werk van Janssen is ontstaan, is het werken met gebruikte materialen. Ze heeft het hierbij niet over recycling maar upcycling. Materialen zo hergebruiken dat de waarde ervan toeneemt. Drie jaar lang had ze een pop-up store in Groningen waar ze dergelijke producten van zichzelf en andere kunstenaars en ontwerpers verkocht. “Bijvoorbeeld lampen van expansievaten en tafels van oud hekwerk van Kunsteboer.”

“Ik had er tevens mijn atelier. Ik maakte in die tijd onder meer wolkjes van oud textielmateriaal die je als mobile in een kinderkamer kunt hangen.” Ook gaf ze workshops over hoe je met stroken oude kleding iets leuks kunt weven. Het is twijnend weven, waarbij je twee repen stof als het ware vlecht. “Mensen maakten dan een badmat of vloermat van hun oude kleding.”

Geknuffeld

“Aangezien ik die workshops vooral op locatie gaf en ik thuis ook een atelierruimte had, besloot ik uiteindelijk met de winkel te stoppen. Die combinatie tussen een atelier en het zonder compagnon draaiende houden van een winkel viel me zwaar. Dat was een hele grote tegenvaller die ik wel even moest verwerken.”

De naam van de winkel, Kr8stof, bleef ze aanhouden voor haar label voor textiele weefkunst. Enige tijd daarna overleed een goede vriend. Zijn vrouw deed een verzoek die Janssen totaal verraste: of ze met haar kennis van weven wilde helpen een begraafwade te maken. “Ze vroeg: Hoe zou je het vinden om hier weeframen neer te zetten, samen zijn kleding in stukken en reepjes te knippen en die te weven tot lappen waar we een liefdevolle cocon van kunnen maken?”

“Ik vond het meteen een grandioos idee. Om hem zo geknuffeld ter aarde te leggen. Dus dat hebben we met verschillende vrienden uitgevoerd. In de wade zitten stukken van zijn T-shirts, overhemden, spijkerbroeken, en dekbedovertrekken. Maar ook stukken kleding van mensen die iets aan hem mee wilden geven. Terwijl we daar met zijn allen reepjes stonden te scheuren en weefden, kwamen alle verhalen naar boven. Het werd een heel mooi afscheidsproces onder elkaar.”

Herinneringskussen

“Ik was al een tijdje bezig met het weven, maar na het maken van deze wade kreeg deze techniek veel meer betekenis voor mij.” Terugkijkend was dat wat Janssen zocht: werken aan iets wat betekenisvol is. Zomaar een badmat weven is leuk, maar het haalde niet de passie in haar omhoog die ze bij het maken van zoiets als een wade wel voelt. Janssen geeft ook les aan mensen die zelf een begraafwade willen maken.

“Ik reik dan het instrument aan, maar ik ben niet betrokken bij het weefproces. Wel bied ik ze de mogelijkheid om begeleid te worden door een coach, Donna Huizenga van Praktijk voor Autonomie & Verbinding, met wie ik samenwerk.”

“Maar die begraafwaden zijn voor de meeste mensen toch ook wel erg gewaagd blijkbaar. Wat veel beter loopt, zijn gedenkkleden en herinneringskussens.” Zo’n herinneringskussen is een groot woonkussen waarvan één kant geweven is uit verschillende kledingstukken: repen kleding, gesorteerd tot een mooi kleurpallet, die samengevlochten een noeste uitstraling geven. De andere kant van het kussen bestaat uit bijvoorbeeld het voorpand van een jas.

De schaar

“Ik voel het als een ontzettende eer als ik aan de slag mag met de kleding van degene die heel belangrijk is geweest in iemands leven. Ik ga er altijd héél voorzichtig mee om. Elke keer weer blijft het spannend: dat eerste moment – goed in en uitademen – voordat de schaar erin gaat…”

Maar hoe eervol het ook is en hoe hartverwarmend de reacties van de opdrachtgevers mogen zijn: het werk hangt toch samen met zoiets ongemakkelijks als de dood. “Voor mij is de dood niet iets engs. De dood is onlosmakelijk verbonden met het leven.”

“Mensen die weten dat ze bijna doodgaan, vertellen vaak dat opeens helder is waar het in dit leven echt om draait, welk waarden belangrijk zijn. Ook vanuit dit licht bekeken denk ik dat het goed is je er af en toe bewust van te zijn dat je doodgaat. De dood is de enige zekerheid in dit leven.” Een waarheid die we ter herinnering aan onszelf op een Post it-briefje zouden kunnen schrijven. Website: kr8stof.nl.


Auteur

Redactie