De Taal van de Golem

GRONINGEN

Een mens die van klei was gemaakt en tot leven werd gewekt door een rabbijn.

Daarover gaat de intrigerende Joodse legende De Golem. Theatermaker Marcel van der Pol brengt over deze legendarische kleiman in de Groningse synagoge de voorstelling De Taal van de Golem, de Letters van het Leven.

Marcel van der Pol is sinds 1986 actief als storyteller en theatermaker. Eerder al voerde hij een voorstelling over de Golem op, getiteld Is hier de overkant. Speciaal voor de huidige expositie Alef Bet over het Hebreeuwse alfabet maakte hij daarvan een verkorte versie, De Taal van de Golem, de Letters van het Leven. De legende van de Golem begint en eindigt immers met taal. Een letter om tot leven te wekken, maar ook een letter om hem het leven weer te ontnemen.

De Praagse Rabbi Juda Löw schiep in de 16 eeuw, toen de nood van zijn volk groot was, een menselijk wezen uit klei, water, lucht en vuur. Maar ook Hebreeuwse letters speelden een belangrijke rol bij het tot leven wekken van de Golem: Rabbi Löw zou Gods naam het voorhoofd van de kleiman hebben geschreven, of op een kleitablet of papier en onder zijn tong gestopt.

Als Rabbi Löw het wezen weer het leven wilde ontnemen omdat het onbeheersbaar was geworden, dan hoefde hij alleen de naam van God te verwijderen zodat het weer een levenloze kleiklomp werd. Maar mogelijk heeft Löw niet Gods naam maar het woord Emet (waarheid) geschreven. Daardoor hoefde hij, om het wezen te stoppen, niet het hele woord maar slechts de eerste letter te verwijderen: dan ontstond het woord Met (dood).

Het verhaal van de Golem staat nog steeds model voor wetenschappers die iets uitvonden dat later onbeheersbaar bleek omdat ze geen deugdelijke veiligheidsklep hadden ingebouwd. Het verhaal gaat dat zelfs God zich wel eens afvraagt wat hij heeft losgemaakt toen hij Adam tot leven wekte.

Synagoge Groningen, Folkingestraat 60, zondag 28 oktober, 16.00 uur. Entreeprijs euro 3. Kaartverkoop op 28 oktober voorafgaand aan de voorstelling aan de kassa in de synagoge. Reserveren is niet nodig.