Hoe een oorlogsverhaal muziek werd

GRONINGEN

Muziekvoorstelling ‘Krieg!’ op 4 november in Groningen, neemt bezoekers mee in het verhaal van een Duitse soldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog. De familiegeschiedenis van gitarist en componist Hendrik Jan Vermeulen dient ter inspiratie.

„Met dit bidprentje werden de familieverhalen over de Eerste Wereldoorlog voor het eerst tastbaar.” In zijn werkkamer aan het Prins Claus Conservatorium laat Vermeulen het plaatje zien. Het is van één van de vijf broers van zijn oma die vochten aan de Duitse kant. Met de info op het prentje kon Vermeulen achterhalen waar die oudoom sneuvelde en in welk regiment hij diende. De Groninger: „Hier wilde ik iets mee. Een roman schrijven, dacht ik eerst, of een film maken. Maar ik ben muzikant en besloot de zoektocht om te zetten in muziek. Het album Krieg, waar de voorstelling uit voortkomt, schreef uiteindelijk zichzelf.”

Bonn

„Ik ging ook op zoek naar informatie over de andere vier broers van mijn oma, die allemaal opgroeiden in de buurt van het Duitse Bonn. Mijn vader vertelde allerlei verhalen over hen: dat ze gevochten zouden hebben in Verdun, of dat eentje van hen zou hebben gediend onder Manfred von Richthoven, de beroemde Duitse gevechtspiloot.” Bernhard, van wie het bidprentje is, vocht onder andere aan de Somme en sneuvelde aan het oostfront, in het huidige Oekraïne. Uiteindelijk kon Vermeulen het verhaal van twee oudooms terugvinden. „Er zouden nog drie broers moeten zijn, maar hun verhaal heb ik niet kunnen vinden. Wellicht waren dat neven van mijn oma. Ik heb het mijn vader niet kunnen vragen: hij was al overleden toen ik het bidprentje in handen kreeg.”

„Mij grepen de verhalen van de oorlog zo erg aan dat ik er nu nog mee bezig ben”, zegt Hendrik Jan. „Dat zal ook komen doordat mijn vader in de Tweede Wereldoorlog met de Duitsers heeft meegevochten. Toen ik hem als kind vroeg naar het gat in zijn arm deed hij daar niet geheimzinnig over: een Russische kogel had dat veroorzaakt. Toen ik eenmaal doorkreeg dat hij ‘fout’ was geweest, wilde ik zijn keuze begrijpen. Zijn verleden riep namelijk spanning bij me op.”

Vader

Hendrik Jan heeft het zijn vader niet meer kunnen vragen, maar vermoed dat de verhalen over familieleden in de Eerste Wereldoorlog zijn vader mede inspireerde tot het vechten aan de Duitse kant. „Omdat de Eerste Wereldoorlog minder beladen is dan de tweede, wilde ik uitzoeken wat er in die eerste oorlog was gebeurd. Het leek me een goede ingang om erachter te komen waarom mijn vader mee wilde vechten met de Duitsers.”

Vermeulen vervolgt: „Bovendien is het verhaal van de Eerste Wereldoorlog een verhaal van heel veel Europeanen, ongeacht aan welke kant je stond: een soldaat die sneuvelt betekent voor elke familie ellende, of het nu om Duitse of Engelse gezinnen gaat. Je leest in memoires van soldaten dat ze respect hadden voor hun tegenstanders in de loopgraven. Want ze wisten: dat wat wij hier te verduren krijgen, hebben de tegenstanders daar ook.”

Ensemble

Vermeulen bracht de voorstelling Krieg! voor het eerst in 2016 op de planken, honderd jaar na het overlijden van zijn oudoom Bernhard. Op 4 november treden hij en het ensemble nogmaals op. Bovendien reist hij binnenkort ook af naar Tsjechië en Duitsland. Op 9 november spelen hij en zangeres Janina Raguse in Praag op het muziekfestival ‘A Century of Sound’. „We spelen er onder meer het nummer Brüder, dat over de verbroedering gaat die ook op het slagveld plaatsvond.” Op 15 november speelt Krieg! in Honnef, de geboorteplaats van Hendrik Jan’s Duitse voorouders.

„Met de voorstelling hoop ik mensen een beeld te geven van wat er zich honderd jaar geleden in Europa afspeelde. Je kunt kritisch zijn op Europa en op de EU, maar het is ook bijzonder dat we hier sinds de Tweede Wereldoorlog in vrede leven.”

De voorstelling Krieg! is te zien op 4 november in De Workshop in Groningen. Kaarten zijn te bestellen via www.eventbrite.nl.