Het dilemma van Groningen: Wat moeten we met de intocht van Sinterklaas?

In Groningen staan zaterdag bij de aankomst van Sinterklaas twee groepen demonstranten letterlijk tegenover elkaar. Voor de burgemeester levert dat een dilemma op. En voor bezoekers ook. Kunnen we nog veilig naar de intocht?

Er was een tijd dat de intocht van Sinterklaas vooral voor kinderen spannend was. Zo'n tijd is het niet. Al dagenlang buigen burgemeester Koen Schuiling van Groningen en de politie zich over vraag hoe ze de intocht van de goedheiligman veilig kunnen laten verlopen.

Zaterdag komen ze aan, die oude baas met zijn pieten. De grote vraag: kunnen we veilig naar de intocht van Sinterklaas?

Garanties zijn er niet, uiteraard, maar de gemeente ziet in elk geval geen reden om de demonstraties voor en tegen Zwarte Piet te verbieden. „We hebben goed contact met beide initiatiefnemers”, zegt woordvoerder Hans Coenraads van de gemeente.

Lastige week voor de burgemeester

Het is een verdomd lastige week voor de Groninger burgemeester. Het is zijn taak om de intocht van Sinterklaas veilig te laten verlopen. Het is ook zijn taak om ervoor te zorgen dat iedereen veilig kan demonstreren, of het nu tegen of voor Zwarte Piet is.

En het liefst allemaal tegelijk.

Je zult zien, er hoeft zaterdag maar iets mis te gaan, en iedereen valt over hem heen.

Twee demonstraties: voor en tegen Zwarte Piet

Twee demonstraties zijn bij de gemeente aangekondigd. Eentje tegen Zwarte Piet. Eentje voor Zwarte Piet.

Na overleg met de politie koos burgemeester Schuiling er deze week voor om de twee protesten langs de route van de Sint te plaatsen, allebei op het Emmaplein.

Die beslissing roept aardig wat kritiek op. Waarom langs de route? Waarom bij elkaar in de buurt? Is dat niet vragen om problemen?

Het recht om te demonstreren, waar dan ook

Toch is die keuze niet zo vreemd, zegt Berend Roorda, universitair docent demonstratierecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Demonstreren is een klassiek grondrecht”, zegt Roorda. „Iedereen heeft het recht het te doen, waar dan ook.”

Kortom: protesteren tegen Zwarte Piet mag langs de route van Sinterklaas, daar waar de pieten lopen. En de mensen die Zwarte Piet willen behouden, mogen protesteren naast de mensen die van 'm af willen.

„Protesteren moet mogen binnen zicht- en geluidsafstand van datgene waartegen je protesteert”, zegt Roorda. „Hoe nuttig is anders je protest?”

Twee demonstraties bij elkaar

Ook pragmatisch gezien is het niet zo'n vreemde keuze om de twee groepen demonstranten bij elkaar te zetten. Vorig jaar koos burgemeester Peter den Oudsten er nog voor om de voor- en tegenstanders van Zwarte Piet uit elkaar te houden. De voorstanders trokken zich daar niets van aan en togen alsnog naar de voorstanders.

Het gevolg? Alsnog een confrontatie en dat op een plek waar de politie geen controle over had.

De politie en de gemeente laten niets los over de redenen van hun strategie, maar het is niet gek om te denken dat het voordelen biedt door iedereen bij elkaar te plaatsen, en om daar voldoende agenten in de buurt te hebben.

Kan het alsnog misgaan?

Ja, tuurlijk kan het misgaan.

Als een burgemeester vreest voor de veiligheid van burgers, mag zij of hij regels opleggen aan demonstranten. Dat gebeurde eerder in Dokkum, waar een demonstratie tegen Zwarte Piet verboden werd. Ook in Nijmegen en Zwolle werden demonstraties voor dan wel tegen Zwarte Piet verboden.

Die beperkingen moet een burgemeester goed onderbouwen, zegt universitair docent Roorda. „Actievoerders kunnen naar de rechter gaan, vooraf via de voorzieningenrechter, of achteraf.”

Het verbieden van een protest is nogal wat, aldus Roorda. „Daarmee zet je een premie op het gedrag van mensen die de demonstratie willen verstoren. Dat moet je zien te voorkomen.”

De wetenschapper wijst op Nijmegen en Zwolle, waar hooligans ervoor zorgden dat demonstraties niet door mochten gaan. „Zij merken zo: ja, flink dreigen en we krijgen succes.”

Hard optreden tegen mensen die demonstratie verhinderen

Burgemeesters moeten hard optreden tegen mensen die een demonstratie proberen tegen te houden, zegt Roorda. Het verhinderen van een protest met (de dreiging van) geweld, zoals de snelwegblokkade van de blokkeerfriezen in 2017, is strafbaar.

Burgers beschermen, dat is de taak van burgemeesters, aldus Roorda. Vooral met gewelddadigheden. „Dat mag niet lonen.”

Roorda wijst op de boeren, die onlangs met hun trekkers naar de provinciehuizen togen om daar te protesteren tegen de stikstofmaatregelen. „Een enkeling maakte zich schuldig aan geweld. Het gros niet. Maar je zag: het Friese provinciebestuur paste de stikstofregels aan. En de week erna meerdere andere provincies ook.”

Veel geweld werkt niet

Ter geruststelling: er is een punt waarop geweld inzetten niet meer werkt. „Dan verspeel je je goodwill”, zegt Roorda. „De focus ligt dan op de misdragingen en niet meer op het punt dat de demonstranten willen maken. Dan keert het zich tegen je.”