Met de bus reizen in Groningen en Drenthe? Vanaf zondag gaat alles volledig op de schop

Het openbaar busvervoer in Groningen en Drenthe gaat komend weekeinde volledig op de schop. Als het goed is, merken de meeste busreizigers vanaf zondag alleen in positieve zin dat het roer omgaat. Qbuzz krijgt in één klap de schoonste busvloot van het land.

Maar er verandert nog veel meer. Zo leveren chauffeurs zaterdagavond definitief hun stempels en geldlades in: vanaf zondag kun je alleen nog pinnen in de bus.

Reizigers - voorbijgangers

■ Wat zondag op straat het meest opvalt zijn de 250 nieuwe bussen. Het merendeel (152) is elektrisch. Uiterlijk verschillen die niet zo veel van andere bussen. Ze zijn ook ongeveer even zwaar en er kunnen net zoveel passagiers in. Alle bussen rijden in dezelfde nieuwe huisstijl: antraciet met zwart, in plaats van rood. Kleuraccenten maken duidelijk om wat voor bus het gaat: stad/streekbus, Qliner of Q-link. In en aan de buitenkant van de bus (ook achterop) staat meer informatie.

■ Contant geld verdwijnt, de losse kaartjes blijven. De bussen in Groningen en Drenthe zijn zo’n beetje de laatste in Nederland waar je nog contant kon betalen. Qbuzz testte pin-only op een paar buslijnen rond Groningen en heeft er goede ervaringen mee. Door het pinnen worden de tarieven niet meer afgerond (vanaf volgend jaar kost een eurokaartje 2,76 euro, in plaats van 2,70).

■ Het nieuwe losse kaartje lijkt meer op een bon. De geldigheidsduur wordt ook verstopt in een QR code die je bij het overstappen moet scannen. Dan wordt automatisch duidelijk of het kaartje nog geldig is. Stiekem met een verlopen kaartje reizen, is er niet meer bij.

■ Qbuzz komt met een veelbelovende eigen reisplanner via de website en de TURNN app. Die combineert bus en trein met voor- en natransport: hoe lang duurt het fietsen naar de halte of hoe laat moet je met de auto (dan wel HUB taxirit) van huis om de bus op een P+R te halen. Je kunt je eigen (loop)snelheid invoeren en kiezen voor de minste overstappen of meest duurzame, goedkoopste dan wel snelste reis. Er staat ook meteen bij wat die kost en hoe druk de bus naar verwachting is. Onderweg volgt bij verstoringen een nieuw advies.

■ De 15 persoons midibus verdwijnt uit het straatbeeld. Qbuzz kiest voor een gewone bus of voor 8 persoons minibusjes. Die zijn van een nieuw model Volkswagen en lijken in alles op een gewone bus: ze hebben een lage instap, een invalidenplek en alle OV apparatuur. Chauffeurs van kleine en grote bussen kunnen voortaan ook met elkaar communiceren om het overstappen gemakkelijker te maken.

■ Door het stationeren van meer reservebussen met chauffeurs in verschillende delen van de provincie laat Qbuzz sneller extra bussen rijden bij onverwachte drukte en vertragingen.

Dienstregeling

■ De ‘grote’ lijnen gaan vaker rijden, op steeds meer plekken rijdt de bus niet meer het dorp in. Zo verdwijnen dit jaar de haltes in Lhee en Oosteinde. Beide ontwikkelingen zijn al jaren aan de gang. Er veranderen elk jaar ook altijd ergens wel vertrektijden. Dit jaar verandert er in verhouding erg veel. Enkele voorbeelden:

■ Sommige buslijnen krijgen een nieuw nummer (de Zernikelijnen 26 en 27 uit Assen en Stadskanaal heten maandag bijvoorbeeld 109 en 107). Andere krijgen een nieuwe route, zoals die van lijn 6 door Delfzijl. Rond Diever en Dwingeloo veranderen nummers én richtingen: lijn 35 verdwijnt, lijn 20 rijdt van Assen via Diever naar station Steenwijk en lijn 28 (nieuw) van Beilen via Dwingeloo naar station Meppel.

■ Andere voorbeeldwijzigingen: Lijn 74 rijdt niet meer van Emmen naar Hoogezand en Groningen, maar naar Veendam. Lijn 76 neemt de route Groningen- Hoogezand over. Haltes in Annerveenschekanaal verdwijnen. Het gebied tussen Gieten en Bareveld zit zonder bus door het verdwijnen van lijn 110, totdat er langs de N33 bij De Hilte een halte komt voor de vervangende Qliner 310 (Assen-Veendam). De veranderingen zijn op verschillende websites te vinden. Van het opheffen van de busroute Vries- Harkstede (44) verdwijnen haltes in Kropswolde, De Groeve. Die reizigers moeten voortaan naar Hoogezand, Westlaren of Vries. Er komen ook nieuwe verbindingen, zoals Groningen - Eemshaven (lijn 160).

De vloot

■ Qbuzz belooft dat de CO2 uitstoot van de vloot (bijna 400 bussen) volgende week met 90 procent afneemt. Dat komt niet alleen door de 152 extra elektrische bussen (met de huidige 12 erbij maakt dat 164). Er zijn ook 95 nieuwe dieselbussen besteld. Die rijden evenals de 146 omgebouwde Citaro dieselbussen die in dienst blijven, op een schone synthetische dieselvariant: HVO (Hydrotreated Vegetable Oil). Deze brandstof is gemaakt van bak- en braadvet. Twintig, mogelijk dertig dieselbussen worden eind volgend jaar vervangen door waterstofbussen.

■ Opmerkelijk in de nieuwe vloot: van alleen maar Mercedes in 2009 werkt Qbuzz nu met zeven verschillende leveranciers/ merken. Naast Mercedes (die levert 40 nieuwe Citaro streekbussen) zijn dat Setra (49 nieuwe Qliners), VDL (43 elektrische Citea bussen voor de stadsdiensten in Assen, Emmen en Groningen), Heuliez (49 elektrische GX bussen voor de Q-link lijnen 3, 4 en 5), Ebusco (60 elektrische bussen voor de streeklijnen), Van Hool (dubbeldekkers en waterstofbussen) en Tribus/Volkswagen (26 minibussen van het type Civitas Economy).

■ Een aantal ‘oude’ bussen blijft nog even als reserve achter hand. De rest gaat naar Utrecht of wordt op de Europese markt verkocht.

Het opladen

■ De elektrische Q-link bussen en stadsbussen van Heuliez en VDL staan overdag geregeld even aan een laadpaal om de accu’s flink op te laden. Dat gebeurt met een pantograaf. Er komt telkens een beetje stroom bij, maar minder dan de bus verbruikt. ‘s Avonds keren de bussen met een bijna lege accu terug op de stalling. Ze worden ‘s nachts langzaam -met ’druppelladers’, dat is beter voor de accu- te opgeladen. Verkeersleiders (reisregisseurs) houden op afstand in de gaten of de accu’s vol genoeg zijn voor de rest van de dag. ‘s Ochtends een laadbeurt overslaan, kan betekenen dat de accu ‘s avonds te vroeg leeg is.

■ De elektrische streekbussen van Ebusco leggen langere afstanden afleggen zonder bij te laten. Ze moeten op de stallingen langer stil staan en worden met stekkers langzaam opgeladen. Qbuzz heeft 24 laadplekken op straat en bij alle tien stallingen. Het bijladen is in de tijdschema’s van de bussen opgenomen.

Chauffeurs

■ De circa 1100 chauffeurs moeten de komende weken even wennen aan alle nieuwe bustypes en laadsystemen. Ze krijgen ook nieuwe roosters met meer en vaak andere routes dan ze gewend waren. Een tablet waarmee ze hun administratie afhandelen en dienstroosters kunnen vinden. Allerlei systemen zijn gedigitaliseerd en na de kniptang verdwijnt nu ook hun stempel: iedere chauffeur had er een met een eigen code. Ze zijn ook af van het wisselgeld en hun voorraad lege buskaartjes af waarop onverlaten het soms hadden gemunt.

Qbuzz

■ Qbuzz heeft z’n hele organisatie aangepast op de nieuwe concessie. De garages in Leek, Uithuizen, Veendam en Winschoten gaan dicht, in Assen, Hoogeveen (volgend jaar), Stadskanaal en Surhuisterveen zijn nieuwe uitvalsbases en zijn nieuwe vestigingen in Groningen Oost (Koningsweg) en Pekela.

■ ICT speelt een hoofdrol. Bussen praten onderweg op alle mogelijke manieren met het hoofdkantoor aan de Peizerweg in Groningen. In geval van nood kunnen ze daar meekijken in de bus. Dat gebeurt toch al op digitale wijze. Met behulp van twaalf computers en 27 simkaarten per bus krijgt het bedrijf volgende week een reusachtige stroom informatie te verwerken die veel verder gaat dan de plaatsbepaling en de stand van de accu’s. Ook de asdruk wordt permanent gemeten en doorgegeven: die kan een aanwijzing zijn dat de bus (te) vol stroomt en een reservebus moet worden opgestart.

■ In Groningen en Drenthe is Qbuzz nu verantwoordelijk voor alle openbaar busvervoer. Tot dusver gold dat niet voor de kleine bussen en de Qliners tussen Groningen en Drachten. Voor deze werkzaamheden werkt Qbuzz samen met personenvervoer DVG en autobusbedrijf Doornbos. Het materiaal is gelijk. Uitzondering: de buslijnen van Arriva en Syntus tussen Friesland/ Overijssel en Groningen/ Drenthe vallen buiten de regeling.

Waarom eigenlijk

■ De veranderingen hebben te maken met de nieuwe concessie. Zo heet de opdracht die het OV-bureau Groningen Drenthe voor de komende tien jaar heeft verstrekt. De Europese aanbesteding werd in de eerste helft van 2018 gehouden, maar toen was het bureau al twee jaar met de voorbereidingen bezig. Begin 2017 koos het bureau de strategische uitgangspunten: het gebied niet meer opsplitsen, de opbrengst verantwoordelijkheid in eigen hand houden en de (door)ontwikkelfunctie regelen.

■ Samen met ingehuurde experts, reizigersorganisaties en de moeders (beide provincies en de gemeente Groningen) stelde het bureau een Programma van Eisen op. Daarna volgde een bestek voor potentiële inschrijvers met een gunningsmodel. Daarin staat hoe de kwaliteitsonderdelen worden gewaardeerd. Op 30 april zijn drie ‘echt heel goede’ biedingen binnen (ook van Arriva en Connection) en in juli ontkurkt Qbuzz de champagne na een afweging van de kwaliteit en daarna ook de prijs.

Cijfers

■ De begroting van het OV-bureau bedraagt circa 120 miljoen euro per jaar. De kostendekkendheid is ongeveer 50 procent (49,3 procent in 2018). Dit jaar hoopt het bureau op 52 procent. Volgens jaar is de doelstelling iets lager (50 procent) omdat Groningen en Drenthe 2,3 miljoen euro minder krijgt van de StudentenOV-kaart door een ander landelijk verdeelmechanisme. Het bureau verwacht dat meer mensen de OV-chipkaart gaan gebruiken in plaats van duurdere losse kaartjes kopen nu contant geld verdwijnt. In 2018 maakten ruim 25,5 miljoen mensen een ritje met de bus. Ze legden circa 300 miljoen kilometer af.