Marum herdenkt oorlog Indië

MARUM

In 2014 werd de herdenking van het einde van WO II in Indië voor het eerst gehouden. Tijdens de bewogen bijeenkomst in Marum bleek er behoefte om dit niet eenmalig te laten zijn.

Op 15 augustus aanstaande zal er wederom stil gestaan worden bij de herdenking van het einde van de oorlog in Indië die voor velen pas in 1958 ophield, met verhalen, video en tekeningen van het voormalig Nederlands Indië uit die tijd. Bij het Romaanse kerkje aan de noorderringweg te Marum zal de bijeenkomst zijn vanaf 18:45 uur en is er de gelegenheid om bloemen of kransen te leggen. ’s Avonds zal er een voordracht zijn over die tijd in Indië.

Zondag 14 augustus zal Tony Simon een voordracht houden over de tijd dat de Nederlanders en Molukkers uit Indonesië naar Nederland vluchten, in het Romaanse kerkje Noorderringweg Marum om 14:30 uur.

Waarom herdenken wij 15 augustus

Toen Nederland op 5 mei 1945 bevrijd werd was er voor de inwoners van voormalig Nederlands-Indië echter nog geen uitzicht op een bevrijding van de Japanse bezetting. De druk van de Japanse overheersing voor alle inwoners van dat land en de landen erom heen is zeer zwaar.

Op 4 mei gaat de aandacht van de (Nationale) Herdenking vooral uit naar de gevolgen van de oorlog tegen nazi-Duitsland. De feestelijke viering de dag erna is de herdenking van de bevrijding van de Nazi-bezetter in Nederland.

Echter zo heel anders is de geschiedenis van de mensen met Indische oorlogsachtergrond verlopen dat de activiteiten op 4 en 5 mei bij lange na niet bij de behoeften van deze groep aan sluiten.

15 augustus 1945

Pas op 15 Augustus 1945 capituleerde Japan in dit gebied en kwam er een einde aan de oorlog. Voor de mensen in o.a. Indië betekende dit nog niet dat er sprake was van een bevrijding. Omdat de geallieerden Indië nog niet binnen waren getrokken kregen de Japanse militairen de opdracht de orde en de rust te bewaren tot de geallieerden de macht in dat land konden overnemen.

Twee dagen na de capitulatie van Japan, 17 augustus 1945, verklaarden een invloedrijke groep Indonesiërs onder druk van hun jonge achterban Indonesië onafhankelijk van zowel Japan als Nederland. Het gevolg was dat Indonesische strijdgroepen alles op alles zetten om wapens van het Japanse leger te pakken te krijgen. Dit om te voorkomen dat de Nederlanders hun voormalige machtspositie terug zou nemen. De onafhankelijkheidsoorlog was een feit dat met heel veel geweld en moordpartijen gepaard ging.

Velen van de zogenaamde buitenkampers (waaronder veel Indo-Europeanen en Chinezen) en ex-kampers belandden in een concentratiekamp nu onder regime van Indonesische “vrijheidsstrijders” of werden op gruwelijke wijze vermoord.

Republiek Indonesia

Uiteindelijk leidt deze oorlog op 27 december 1949 tot de onafhankelijkheid van Indonesië. Het gevolg hiervan was dat velen gedwongen werden te kiezen tussen Nederlander zijn of Indonesiër worden. Een keuze tussen blijven of vertrekken. In de jaren na 1945 tot 1958 worden zo’n 300.000 mensen noodgedwongen verscheept naar Nederland. Van hun zijn er velen nog nooit in Nederland geweest. Hun “roots” liggen in Indië. Ondanks hun dramatische oorlogsgeschiedenis, wordt het deze mensen duidelijk gemaakt dat er voor hun trauma’s en ervaringen géén plaats is in Nederland dat net een “eigen” oorlog achter de rug had. Er was geen ruimte voor de verhalen over die ”Verre Aziatische oorlog.

Het einde van de Tweede wereld oorlog luidde voor deze groep mensen geen periode van herstel in maar markeerde het voortschrijdende verlies van have en goed (bezittingen van Nederlanders werden genationaliseerd door Indonesië) en men verloor status en geboorteland. Met andere woorden een compleet verlies van een manier van leven, cultuur en identiteit.

Het enige dat overbleef voor de betrokkenen was zonder protest en geluidloos aanpassen aan de cultuur en de manier van leven in het nieuwe land, hun “moederland”. De Indische “arbeidsethos” van extra hard werken heeft ertoe geleid dat onopgemerkt de Indische gemeenschap opging in de heersende cultuur en maatschappij.

Ingrijpende gebeurtenissen herdacht

Elk jaar op 15 augustus worden de ingrijpende gebeurtenissen van de Japanse overheersing en de daarop volgende vrijheidsstrijd van Indonesië herdacht in gezelschap van familie en personen met een zelfde gedeelde “Indische” achtergrond, net zoals de mensen die de verschrikkingen van de oorlog met nazi-Duitsland hebben meegemaakt het op 4 en 5 mei herdenken.

Het initiatief van ir. G. S. Vrijburg heeft de eerste herdenking in 1970, 25 jaar na de overgave van Japan, tot stand gebracht. Bij deze eerste herdenking zijn ook Koningin Juliana, Prinses Beatrix en Prins Claus aanwezig geweest.

Oorspronkelijk had deze gebeurtenis een eenmalig karakter. Velen bleken de behoefte te hebben aan een herhaling van deze gelegenheid tot herdenken van de vele honderdduizenden slachtoffers, het leed en de verschrikkingen. Stichting Herdenking 15 augustus 1945 wordt opgericht, met als beschermheer ZKH Prins Bernhard, om een jaarlijkse herdenking en ontmoeting te organiseren. Vanaf dat ogenblik wordt ieder jaar de herdenking op 15 augustus georganiseerd op wisselende plaatsen in het land.

Na 1988, het jaar dat het Indisch Monument in Den Haag wordt onthuld door Koningin Beatrix, wordt de herdenking ieder jaar in Den Haag georganiseerd. Het heeft dan 43 jaar geduurd voordat de Nederlands-Indische gemeenschap eindelijk een erkenning van de gebeurtenissen in Indië / Indonesië heeft gekregen met een monument dat het lijden van alle landgenoten in Azië tijdens de 2de Wereldoorlog en de periode erna symboliseert.

Pas in 1999 erkent kabinet Kok 15 augustus als het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden.